| Yöreler |
|
|
|
| Perşembe, 01 Haziran 2006 | |
|
128343 kez okundu YÖRELER ADIYAMAN Ağır halay, Düz halay, Ağır Malatya, Berde, Deriko (derino), Galüç, Üçayak, Ağır hava, Dik hava, Hasandağlı, Lorke, Pekmezo, Dokuzlu, Dokuzokkalı, Tirpano, Kudaro halayı, Ağır Govcuk.Tirge, Simsimi, Sevda... Yukarda saydığımız halk oyunlarının adlarından da anlaşıldığı gibi Adıyaman halk oyunları Halay bölgesinde oynanan dizi biçimindeki oyunlardandır ve genellikle ağır olarak sürdürülen oyunlardır. Kadınlar da bu oyunlardan bir kısmını kendi aralarında oynamaktadırlar. Oyunlara eşlik eden müzik aletleri şunlardır: Davul, Zurna, Kaval, Bağlama, Tef, Ikliğ, Darbuka, Cümbüş, Leğen, Cura.Kadın Giyimi: Kadınlar başlarına Terlik denilen bir başörtüsü bağlar, terliğin çevresine ipek Pusu sarılır. Başın üzerine oturtulan gümüş işlemeli Tac'ın kenarlarına altın ve gümüş paralar dizilir. Bazı köylerde çene altından geçirilerek basın arkasında ya da üstünde bağlanan başörtüler de kullanılır. Kadınlar yakası açık, uzun kollu bir Fistan, onun üzerine de bele kadar inen işlemeli bir Gömlek giyerler. En üstte önü iki, arkası tek parçadan oluşan Üçetek bulunur. Bele Ben denen işlemeli kuşak bağlanır. Kadınlar saçlarını örerek on onbeş belik meydana getirirler. Ayaklarda yörede işlenmiş motifli çoraplar ve ayakkabı yerine Yemeni vardır. AFYON-DİNAR Afyon'da oynanan oyunların çoğu türkülüdür. Saz çalanlar türkü de söylerler. Saz grubunu bağlama, darbuka, zilli maşa, ve tef oluşturur. Açık havada bu sazlara davul ve zurna da eşlik eder. Oyunların adları genel olarak türkülerin ilk dizelerinden alınmıştır. Oynanan oyunların bazılarının adları şunlardır: Dam başına asa gomuş galbırı, Pençiresi yeşil perde, Heç meze m'olur portakalın dilimi, Efelerin usağı, Buhurcular ağır zeybeği, Kadılar zeybeği, Hatçem çıkmıs dam başına, Hezin hezin, Yayla yolları. Kadın Giyimi: Kadınların başlarında değişik başlıklar bulunur: Fes, tepelik, rekçin, taç, tuzaklı hotoz. Bölgede genellikle oyalı başörtüler kullanılır. Afyon yöresinde iki tür kadın giysisi vardır: pesli giysi, ayak bileklerine kadar uzanan eteği ve uzun kollarıyla dikkati çeker. Pessiz giysi ise bedeni baştan asağı örter. Giysinin üst kismına cepken giyilir. Yörede yaygın olan şalvar daha çok pesli giysinin altına giyilir. Afyon'da bindallı da giyilir. Kadınlarda takı da önemlidir. Kulaklarda küpe bulunması gelenekleşmiştir. Çarık giyenler de bulunmaktadır. ARTVİN Oyunlara davul, zurna, cura zurna, koltuk davulu, kaval, tulum, kartal kanadından yapılmış balaban, armonika (garbon), hatta bazı köylerde kemençe bile eşlik etmektedir. Bu karma durum giysilerde bile kendini göstermektedir. Erkek giysileri düz Azeri kıyafetleriyle, Karadeniz Horon bölgesi kıyafetleri karması gibidir. Bölgedeki oyunların çoğu türkülüdür. Yörede oynanan başlıca oyunlar şunlardır: El çırpma (çapukay), Govent (Bingöl Halayi), Meyrom, Horani, Kartal, Çaça (Karayilan). Bingöl'de bunlardan başka Sekme ve Koçeri adlı oyunlarla çok ünlü Cezayir havası da oynanır. Gelin Götürme de bir oyundur; baba evinden alınıp güvey evine götürülürken, türkü söylenerek oynanan bir oyun biçimidir. Kadın giyim kuşamı: Bingöl'de kadınlar başlarına aktülbentten yazma bağlarlar. Bunların kenarları oyalar ve çiçekli motiflerle süslüdür. Birçok köyde fes de giyilir. Fesin etrafı da altından veya gümüşten parlarla süslüdür. Sırtta gömlek ve yelek vardır. Çiçekli kumaşlardan yapılan salvar, kadın giysisinin en önemli parçalarındandır. Şalvarın üst kısmına, bele, ak bir sal bağlanır. Giysiler arasında, çizgili parlak kumaştan dikilen Üçetekli giysiler de vardır. Elde örülen çoraplar renkli ve motiflidir. Ayakkabıları çarık ya da yemenidir. Erkek giyim kuşamı: Başa yün ya da yapağıdan yapılmış Papak giyilir. Yörede erkek giyiminde de şalvarın önemli bir yeri vardır. Kara kumaştan, yörede dokunmuş olan şalvarın üstüne belde desenli kuşak bağlanır. Sırttaki gömlek, ak çizgili kırmızı parlak kumaştandır. Erkek çorapları beyaz ve kadın çoraplarından daha sadedir. Ayakta ayakkabı olarak yemeni ya da çarık vardır. BİTLİS Harkustaların, birbirinden ufak farklarla ayrilan bazı çesitler bulunmaktadır. Çeşitlerdeki farklılıklar ve özellikler el vuruşlarında görülmektedir. Örneğin Mutki Harkustasında çiftler karşı karşıya durarak el vuruşturdukları halde, Meryem Harkustası'nda karşılıklı gelip birbirlerini bir boy geçtikten sonra geriye dönerek ellerini vuruştururlar. Erkek giyimi: Geleneksel erkek giyimlerinden sal-sapık, yörede keçi kılından dokunur. Sapık üst bölümdür. Sal, pantolon yerine giyilen geniş bir şalvardır. Bele sal-sapık üstüne püsküllü bir kuşak sarılır. Başta kefiye ya da Egol denilen poşu vardır. Ayağa ayakkabı yerine giyilen Harık'ın tabanı buğday sapı, üstü keçi kılından örülmüştür. Ayaklarda bulunan süslü yün çoraplar da keçi kılından dokunmuştur. Kadın Giyimi: Fistan, uzun kollu, geniş etekli bir entari türüdür. Zenginlik durumunu göstermek üzere birkaç fistan üst üste giyilir. Püsküllü kuşaklı, parlak, pamukla astarlanmış yelek de kadın giysilerinin parçalarından biridir. Içteki Don çoraba kadar uzanır. Ayakta kalın yün çorap bulunur. Ayakkabı olarak çarık giyilir. Baştaki Kofi'nin alt kısmına ziynet ve süs eşyası olarak altın ve para dizilir. Merheme adı verilen başörtüsünün çevresi pullarla işlidir. Merheme üzerine düğümlenmis olan Posu sol taraftan asağı sarkıtılır. BURDUR Sipsi yörenin en özgün (orijinal) çalgısıdır. Beş deliklidir ve boyu 20 -30 santimetredir. Oyunların çoğu türkülüdür. Bu bakımdan çalgi grubuna daima bir türkücü (solist) de katılmaktadır. Oyunlarda önce sipsi ile bir gezinti yapılır. Daha sonra yöreye ait olan bin Gurbet havası okunur. Ondan sonra oyunlara geçilir. Oyunlar halka biçiminde ve oyuncuların birbirlerine tutunmadan oynadıkları bir grup oyunudur. Halka biçiminde sürdürülen bir Zeybek oyunu türüdür. Bazı folklorcularımız bu oyunlara Kırık Zeybek adını vermektedirler. Burdur ilimizde bilinip oynanan oyunların bazıları şunlardır : Avşar Beyleri, Serenler, Teke Zortlatması, Karinom, Keziban Yenge, Tek Zeybek, Ötme Gugut Ötme. AI Yazma, Dimi Dimi, Kabardiç. Yayla Yolları, Sarı Zeybek. Erkek Giysileri : Başta Fes ve ucu sağa sarkık Poçu, sırtta Mintan, üzeri kolanlı sal veya yün Kuşak, sırmalı Cepken, ayakta yün Çağsır, yün çorap ve çarıktan meydana gelir. BURSA (KILIÇ-KALKAN) Kılıç -Kalkan Oyunu : Peşrev, Yemin Töreni, Eğitim, Savaş ve Barış sözleşmesi gibi bir takım bölümlere ayrılmaktadır. Bu ana bölümler içinde de, Selam, Helalleşme, Haberleşme, Vuruşma, Silahların bırakılmasi gibi kısımlar vardır. Bu bölüm ve kısımların adlarından da anlaşılacağı gibi Kılıç-Kalkan oyunları bir savaş gösterisi niteliği taşımaktadır ve yiğitliği, becerikliliği ve barışı simgelemektedir. Atalarımızdan bize armağan olarak kalan bu oyunların Türk halk oyunları içersinde ayrı ve özel yeri bir vardır. Giyim kuşam : Başta, etrafı Trablus salıyla sarili keçe Külah, sırtta Altıparmak kumaşından Hilali Gömlek, üzerinde Yapraklı denilen açık kollu Cepken bulunur. EDİRNE Oyunlar meydanlarda çift Davul Zurnayla oynanır. Kapalı yerlerde ve salonlarda Meydan Sazı, Tef, (def) Darbuka ve Zilli Maşa gibi müzik araçları oyunlara eşlik eder. Davul zurna dışındaki sazlarla daha çok karşılamalar oynanmaktadır. Edirne ve tüm Trakya'da bugün sevilip oynanan oyunlardan bazıları şunlardır: Kabadayı, Mendil, Sülümanaga, Kasap, Eski Kasap, Balkan Gaydası, Pomak Gaydası, Zigos, Fatoş, Anzuyla Kanber, Sirto, Selanik, Kazibem. Erkek Giyim Kuşamı: Başta keçe Külah yahut Fes bulunur. Fesin etrafına Kefye sarılır, Sırtta yakasız Islik (gömlek) vardır. Onun üzerinde kolsuz bir Avcı Yeleği bulunur. En üstte de kollu, ceket biçiminde Aba yer alır. Ceket yerine giyilen bu Aba'ya Kopran yada Cepken de denmektedir. Bele kırmızı Kuşak, yada Trablus kusağı bağlanır. Kusağın üzerine Çakı Çakmak, yandemir ve çevre gibi aksesuarın bulunduğu mesin Silahlık sarılır. Bacakta Potur ya da Çaksir bulunur. Ayakta beyaz yün çorap ve kahverengi yada siyah renkli yemeni giyim kuşamı tamamlar. Kadın Giyim Kuşamı: Başta bölgeye özgü bağlama biçimiyle Yemeni ve Krep bulunur. Sırtta bürümcük kollu Gömlek ve aynalı Yemeni vardır. Bele, etekli elbise giyildiği zaman Kemer bağlanır. Belden asağıya, ağları bol Şalvar giyilir. Önemli günlerde Bindallı kullanılır. Evlerde ayağa, dikişli mercan Terlik ve konçları desenli beyaz çorap giyilerek giyim kuşam tamamlanır. Ayakkabı yerine, siyah renkli, kısa topuklu mesin kunduralar giyilir. Genç erkeklerin balında, sırma karıştırılarak işlenmiş püsküllü Terlik bulunur. Terliğin etrafında Posu sarılıdır. Sırtta yakasız çubuklu Islik, onun üzerinde koyu mavi renkli Aba-cepken vardır. Bele Antep dokuması Sal Kusak sarılır. Bacaklarda açik mavi çuha Şalvar bulunur. Mor kadife üzerine sırma işlemeli tütün Kesesi kusağın sol köşesinden sarkıtılır. Ayaklarda yünden örülmüş çoraplarıyla gülşeftali renkli Yemeniler giyimi tamamlar. Gaziantep ilimizde en çok sevilip oynanan oyunlardan bazıları şunlardır: Dokuzlu, Oğuzlu, Çepikli-Çibikli (Havarisko da denir. ), Fatige demune, Mani, Sirin Nar, Mendilli, Leylim. Gaziantep ilimiz halk oyunları kadar halk müziği bakımından da çok zengin illerimizden biridir. Yörede yapılan araştırmalar bu bölgedeki türkü ve melodilerin Uzun havalar, Kırık havalar ve Halaylar olmak üzere üçlü grup altında toplanabileceğini göstermektedir. Halk müziği araçları da şunlardır: Üflemeli sazlar, basta orta kaba olmak üzere Zurna, dilli dilsiz Kavallar, yaylı sazlardan Kemane, vurmalı sazlardan başta Davul olmak üzere, Tef, Darbuka ve Zil. Barak'lar arasında bugün de çok sevilip oynanan oyunlardan bazıları şunlardır: Meryem, Mermere, Kaba, Tam Kaba, Kırıkcan, Çobanbeyli, Nahsani, Barak Halayı ya da Barak iki Kamış oyunu, Üçürdüm. İÇEL-SİLİFKE Ritim sazı olarak Koltuk davulu, Şişe ve Fincan kullanıldığı da rastlanmıştır. Kırtıl köyü yörüklerinde Dört Köşe Davul kullanıldığı da görülmüştür. Çalgı grubu içinde solist olarak bir kaşıkçı bir de türkücü bulunmaktadır. Çünkü oyunların çoğu türkülüdür. Silifke oyunlarına geçmişte, Ikliğ, Bağlama, Kaval ve Zilli Maşa'nın eşlik ettiği de saptanmıştır. Kaşık oyunlarında, oyuncular ellerindeki kaşıkları aynı zamanda ritim aracı olarak kullanmaktadırlar. Onun için de bu oyunlara Kaık Oyunları, Konya, Içel ve Antalya illerimizin bulunduğu illere de Kaşık Oyunları denmektedir. KARS Davul zurna eşliğinde oynanan barların bulunduğu Kuzeydoğu Anadolu yöresinde özellikle Kars ve Artvin'de armonika (garmon) ile yürütülen ve son zamanlarda akordeon ile oynanan Kafkas ve Azeri oyunları da vardır. Kars oyunları kadın erkek bir arada, çiftli olarak oynanır. Çiftlerden meydana gelen gruplar halinde oynanan oyunlar iyi bir sahne düzenlemesi içinde sunulur. Oyunların bir kısmı Kıskanç ve Mendil oyunlarında olduğu gibi temsili ve dramatize nitelikler taşımaktadır. Kars'ta çok bilinen Azerbaycan oyunlarından bazıları: Kentvari, Çay, Lezginka, Tamara, Seher, Aysat, Darikiran, Şeyh Samil, Terekeme. Bar ve halay türünden bazı oyunlar: Düzbar, Ağır Bar, Bar Sekmesi, Tersbar, Tikbar, Tek Tamzara, Çift Tamzara, Sarhoşbarı, Tavukbarı, Hoşbilezik, Zencirli Köroğlu, Ardahan Barı, Temüraga, Dello, Koçeri, Gölenin Düzü, Nare, Lorke, Gaçke Bari. Azeri oyunlarının müziği genellikle 6 vuruşludur. Davul, zurna ve garmondan başka oyunları yürüten çalgılar şunlardır: Meydan sazı (divan sazı), dilsiz kaval, mey, zilli sallama, koltuk davulu, kaşık, zil, tef ve tongurdak. KIRKLARELİ Alaybey, Arzuyla Kanber, Sülüman Aga, Beylerbeyi Ahmet Bey, Zigos, Drama Karşılaması, Karaumur Karşılaması, Düz Kasap, Eski Kasap, Istanbul Kasabı, Sirto, Kabadayı, Karayusuf, Kerala, Males Kızları, Mendilli Oyun, Hanım Ayşe, Telgrafın Tellerı, Toska. TRABZON Horonlar açık havada, düğünlerde 20-30 kişi çember şeklinde tutunarak oynanır. Çemberin içinde bulunan kemençeci aynı zamanda horonu yönetir. Çok çabuk ve hareketli oynanan bugün de oynanların bazıları şunlardır: Horon Kurma, Siksara, Kozangel, Eşkiya Horonu, Bıçak Oyunu, Hissa, Sis Dağı, Sallama'lar ve Karşılama'lar. |
| < Önceki | Sonraki > |
|---|




