1514 kez okundu
Burdur
Kadın Giysileri
1. Başa Giyilenler: Fes, oyalı yazma, puşu bant, alınlık, fildişi tarak.
2. Sırata Giyilenler: İç gölek, içlik (sıkma), iç don (top don), şalvar (boldon), zıbın (sıkma), bağırdak (yakalık), üçetek (uzun etek), peştamal, acem şalı, kepe (salta)(cepken), delme yelek, şal kuşak.
3. Ayağa Giyilenler: Yün çorap, çarık (bilekten dolamalı), iskarpin, kadın potini, mest kundura.
4. Takılar
5. Süsler
6. Saç Şekiller
7. Aksesuvar: Ponponlu kemer
Erkek Giysileri
8. Başa Giyilenler: Fes, ipek poşu, oyalı yazma (çeki).
9. Sırta Giyilenler: İç gömlek, çaşhır (menevrek), şal kuşak, cepken (kepe), yörük kolonu.
10. Ayağa Giyilenler: Çorap, çarık, taş kundura, mest.
11. Aksesuvar: Palaska
Yöre kadın ve erkek giysileri zamanımıza kadar bazı farklılıklar göstererek gelmiştir.
Cumhuriyet döneminden önce ve yakın tarihlerde bile dağ ve kıyı kesimlerimizde bugünkü esintilerini biraz da olsa devam ettirmektedir. Fakat Cumhuriyet döneminde yani zamanımızda, Türkiye genelinde olduğu gibi çok çeşitli sebeplerden dolayı folklorik özelliklerini kaybetmişlerdir. Zamanımızda ancak birer folklor değeri olarak bilinmekte ve giyilmektedir. Genelde günlük giysiler olarak artık giyilmemektedir. Bilhassa zamanımızda kentsel özellik gösteren merkez ilçe, kasaba ve köylerimizde bu giysilerden arta kalan esintiler, hemen hemen hiç yok gibidir. Güncel olarak düğün veya bayram törenlerinde bile bu giysiler giyilmemektedir.
Burada yöreye has giysiler olarak tanıtmaya çalıştığımız giysilerin kesin olarak hani dönemlerden veya hangi tarihlerden itibaren giyilmeye başlandığı da bilinmemektedir. Ancak üçete, çahşır, şalkuşak, kepe gibi giysiler genelde kesin olarak yöreye hakim giysiler olduğu, yine eskimiş kaynaklar ve yaşlı kişilerden edinilen bilgiler neticesinde ortaya çıkmıştır. Bütün mesele aslını bozmamak değil; aslına yakın olanı korumak veya yaşatmaktır.
KADIN GİYSİLERİ
Başa Giyilenler
Fes: Başa giyilir. Ön kısmı “penes” denilen küçük altınlarla sırmalı şekilde süslüdür. Bu kadınlara ait olan fesin yapılışı, erkeklerin “fes”inden daha yaylandır. Ancak kadın fesinin kalıbı daha estetik ve şarabi renktedir. Alınlık tabir edilen küçük altınlar, Fesin ön kısmında yan yana dizili şekilde takılı bulunur.
Oyalı Yazma: (Kakmalı Dastar): Fes’in üstüne özel olarak bağlanır. Ancak yazmanın etrafı çeşitli oya motifleri, boncuk, pul gibi süs eşyalarıyla süslenir.
Sırta Giyilenler
İç Gömlek (Zıbın-Gömlek): Yakasız düz bir kumaştan veya sade desenli basmadan yapılır. Alt kısmı şalvarın içinde kalır.
Sıkma (İçlik): İç gömleğin altına giyilir, düz basit bir işçiliği vardır.
İç Don: Bol basmadan veya satenden yapılmalıdır. Top donda denilmektedir.
Üç Etek (Ferace-Sefahi): Bu giysinin elden aşağısı üç dilim halindedir. Dilimlerin kenarları özel olarak tığ-dantel işiyle işlenmiştir. İpek kadife veya desenli kumaşlardan yapılır.
Dona uygun bir renkte üç etek giyilir. Bunun etrafı işlemeli ve dilimlidir. Ayrıca yaka çevresinde bol işlemeler vardır. Üçeteğin ön uçları arkadan toplanır. Üçetek yerine belden büzgülü bol uzun etek de giyilir.
Zıbın (Sıkma): Gömleğin üzerine giyilir. Bluzun göğüs altında lastik vardır. Bazı yerlerde sıkma yerine bartlak (yakalık) gibidir. Boyun ve göğüs altından bağlanan bir tür önlüktür.
Bağırdak: Sıkmanın üstüne özel desenli ve işlemeli olarak göğüsleri kapatacak şekilde giyilir.
Acem Şalı (Şalkuşak): Üçeteğin altına ve sıkmanın üstüne bağlanır. Kadınların kuşakları daha küçük boy ve seyrek şekilde bağlanır, bağlanış şekli özel olup, erkeklerin kuşaklarından biraz daha küçüktür.
Direm Kuşak: (İpekten büyük poşu şeklindedir): Bu kuşak rengarenk desenli büyük bir poşu şeklinde olup, aynen kuşak gibi bağlanır.
Kepe: Kadifeden olup, üzeri Türk Osmanlı motifleriyle süslüdür. Hakim olan renk; koyu bordo, mavi, siyah gibi renklerdir. Süsler gümüş sim sırma ile işlenir.
Şalvar (Boldon): Üçeteği uygun ipek veya kadife kumaştan yapılır. Sarı, pembe, mor, yeşil ve uygun renkler hakimdir yörede çok değişik farklılıklarla, genelde bol olarak yapılır. Paça kısmı sıkmalı olarak bilekten bağlanır.
Önecek: Şalkuşak veya direm kuşağı altından, dizlerin altına gelecek şekilde, belden özel bir kolan ile bağlanır.
Ayağa Giyilenler
Yün Çorap: Beş çorap şişiyle özel olarak beyaz koyun yününden yapılır. Çorabın üzeri renkli veya boyalı iplerle çeşitli renk ve desenlerle süslenir. Bu süs ve desenlere, sığır sidiği, Sıçak dişi, kavun dilimi, karpuz çekirdeği, sarhoş bacağı vb.adları verilir.
Çarık: Bilekten dolamalı, şaplanan manda veya öküz derisinden yapılır. Bilekten özel olarak bağlanır.
Aksesuvar
Kemer. Ponponlu kemer bele aksesuvar olarak takılır.
ERKEK GİYSİLERİ
Başa Giyilenler
Fes: Başa giyilir, koyu şarabi kırmızı renkli yünün dövülüp sıkıştırılması ile yapılır. (keçeden)
Poşu: İpekten yapılmış çeşitli desen ve renkte olup fesin üzerine özel olarak bağlanır. Sol taraftan sarkıtılır.
Sırta Giyilenler
İç Gömlek: İçe beyaz denizli bezinden, hakim yakalı, önden açık gömlek giyilir.
Kepe (Cepken): Sim (gümüş simli) işlemeli Osmanlı motifinden süslü bir şekilde işlemelidir. Bu işlemeler mor, siyah veya lacivert kadifenin üzerindedir. Özel bir yapılış şekli vardır.
Şal Kuşak: Özel şal kuşak desenlerinden yapılır. Yün ipten dokunur, bir metrekareden büyüktür. Bilhassa iki kenar saçaklıdır. Çeyrek olarak düşülür, bir köşesinden özel bükülmüş veya yapılmış siyah ip bağlanır. Bu çeyrek olarak katlandıktan sonra, püsküllerin bir kısmı önden ve sol yan taraftan sarkıtılır. Renklerinde sarı daha çok hakim olup, kırmızı, mavi ve kahverengi renkli çizgileri vardır. Bele dolanır. Yirmi beş-otuz santim genişliğindedir.
Yörük Kolanı: Özel elle dokunur, şal kuşağın üzerine sarılır.
Çaşhır: Siyah (Doğa siyahı) yün ipten özel olarak dokutulur. Boyama siyahtan farklıdır. Ağ kısmı da geniştir. Özel bir maharetle kesilip dikilir, uçkurluğu vardır. Keçi kılından dokunmuştur. Genellikle siyah ve kurşuni renklidir.
Ayağa Giyilenler
Çorap: Tek şişle örülmüş beyaz yün çoraptır., dize kadar uzanır, iple bağlanır, bazı çoraplarda sade ve renksiz veya küçük renkli motiflerle yan tarafları süslüdür.
Çarık: (Gön çarık) manda veya öküz derisinin şaplanmışından yapılır. Kenarları kıl iple özel olarak bağlanır. Bu ipler ayak bileklerine bağlanır.
Taş Kundura: Ökçeli, altı kabaralı, telatinden yapılmış kundura giyilir.
Mest: Yüzü parlak, önü bağlamalı deriden yapılmış mes giyilir.
Aksesuvar
Palaska: Bele deriden yapılmış palaska takılır.
|