Gökçen Efe’nin Tarihi Kişiliği ve Ziya Hanhan’ın Gökçen Efe Destanı Üzerine

                                                                           Yard. Doç. Dr. Mustafa ÖZSARI

   Gökçen Efe, kahramanlık ve yurtseverliğiyle İstiklâl Savaşı tarihine adını yazdırmış bir Kuva-yı Milliye kahramanıdır. Türkiye Cumhuriyeti, Tire civarındaki Fata Köyünü Gökçen şeklinde değiştirerek Efe’nin adına anlamlı bir anıt dikmiştir. Onun işgal kuvvetlerine karşı verdiği mücadele, bizzat kendisini tanıyanlar tarafından nakledilmiş ve bu anlatılar 1940’lı yıllarda Tire Halkevi mensupları tarafından yazıya geçirilmiştir . Burada Tire Halkevi başkanı Sadık Giz ile Tire Müzesi Müdürü Faik Tokluoğlu’nun çabalarını hayırla hatırlamak gerekir. Ayrıca İzmirli yazar ve şair Fuat Edip Baksı , Sadık Giz ve Faik Tokluoğlu’nun derlemelerini esas alarak Gökçen Efe’nin hayatına dair bir araştırma yapmış ve araştırmasını 1944’te Gökçen Efe başlığı altında yayımlamıştır. İzmir Halkevi yayınları arasında çıkan bu broşür, aynı zamanda Gökçen Efe hakkında bilgi veren temel kaynaklardan birisidir...

İzmir ve Çevresinde Yunanlıların Türklere Uyguladığı Mezâlım Hakkında Demirci Mehmet Efe'nin Verdiği Bilgiler 

Aydın ve havalisi Kuva‑yı Milliye Umum Kumandanı Demirci Mehmet Efe tarafından İzmir Müdafa‑i Hukûk‑ı Osmaniyye Cemiyeti ve Düvel‑i İtilafiye Fevkalade Komiserlikleri’ne verilen bilgilere göre; işgalle birlikte Yunanlıların Türkleri sıkı bir takibe aldığı, esir olarak aldıkları Müslümanları burun, kulak ve cinsel uzuvlarını kesmek suretiyle işkence yaparak öldürdükleri, çok sayıda Türkü tutuklayarak hapse attıkları ve buralarda işkence altında katlettikleri, İzmir’de İslâm mahallelerini abluka altına alarak makinalı tüfeklerle taradıkları, silahlı Rumların sokaklarda gösteri yaptıkları, akşam sokakta rastladıkları Türklere ateş ettikleri...

Savaş Cephelerinin Durumu

Efendiler, Meclis'in açıldığı ilk günlerde, çeşitli cep helerin ne durumda olduklarını da hep birlikte birdefa daha hatırlayalım :

l. İzmir Yunan Cephesi :
Yüksek hey'etinizce de bilinmektedir ki, Yunanlılar İzınir'e çıktıkları zaman, orada,17' nci Kolordu Komutanı olarak ,karargâhıyla birlikteNadir Paşa bulunuyrordu. Kuvvet olarak, Yarbay Hurrem Bey komutasında 56' ncı Tümen'in iki alayı vardı. Bu kuvvet, özellikle, kolordukomutanının emriyle, düşmana karşı koydurulmaksızın, büyülü hakaretler altında, Yunanlılara teslim edilmiştir. Bu tümenin bir alayı ( 172' ncialay) Ayvalık'ta bulunuyordu. Komutanı Yarbay Ali Bey (Afyonkarahisar Milletvekili Albay Ali Bey) idi.